retrogade, of: kunt u het nog volgen?

(dit stukje verscheen eerder in "Palladium", het clubblad van het Deventer Schaakbenootschap

Oplossing retrogradeprobleem

Het begon allemaal met een stelling die bij Donner in De Koning te
vinden is op blz. 160, en waarvan ik dus een leuke variatie wilde maken. zie diagram.
--------------------------------------------------------------------------------------
diagram: wit: Kh2, Tg8, Pf5, pionnen a7, h5; zwart: Kd7, Ta6,Ta4,
pion a3.
----------------------------------------------------------------------------------------
Opgave: wit doet nog één zet en het is remise. Donner, Keres, de beide
Byrne's, Bisguier, en Lothar Schmidt bogen zich gezamenlijk meer dan
een half uur over de stelling en vonden de oplossing niet!
Ph6! en remise.





Oplossing retrogradeprobleem

Grote excuses zijn hier op z'n plaats. Mijn opgave (aan het eind van het
stukje) was niet correct! Ik had het te snel in elkaar gezet. Na het
opzenden naar Ron had ik er niet meer naar gekeken, maar kreeg zo'n vermoeden toen Willem Duvekot me er al op wees dat wit wellicht zou kunnen winnen!?
Het ging dus om volgende opgave:
----------------------------------------------------------------------------------------
(diagram) wit: Kh1, Th8, Tg2, Lh6, pionnen h2, h3. zwart: Kf7, Da3, Ta6, Ta4, pion a2.
----------------------------------------------------------------------------------------
Wit neemt een zet terug en maakt remise, was mijn opgave.



Wit neemt een zet terug en maakt remise, was mijn opgave.
De oplossing die mij voor ogen stond, was: Wit neemt g7:h8T terug
(Th7-h8 kon dat dus niet geweest zijn) en speelt in plaats daarvan g7:h8P+ en wat de zwarte koning ook doet, wit blijft voortdurend langs de g-lijn schaak geven - dacht ik.
Foute variant! Zo'n incorrecte studie publiceren is de goden verzoeken, en de goden hebben geantwoord in de persoon van Martin van Daalen, die ik dus ook om een antwoord verzocht had!
Een brief van hem met uitvoerige varianten en diagrammen toonde
aan dat in ieder geval mijn bovenstaande oplossing niet klopte.
Martin geeft de variant: 1. h8P+ Ke6 2.Tg6+ Kd5 3.Tg5+ Kc4 4.Tg4+
Kb5 5.Tg5+ Dc5 en zwart wint.Volkomen juist. Studie klopt niet.
Of toch?.............Want nu volgt het verbijsterende slot van Martins
brief: Hij vindt toch de remisevariant (die er dus eigenlijk niet was) voor wit!! (Zij het dus een volkomen nieuwe en onverwachte!) Ik kan dit slechts zó verklaren: Martin vond reeds spoedig dat de studie incorrect was, maar kon zich niet voorstellen, dat ik ooit een incorrecte studie zou maken. Hij is toen wanhopig, maar volhardend, met heel veel zweet en tranen, met ijsberen tot vervelens toe, dóór gaan zoeken, en heeft verbluffenderwijs een oplossing gevonden! Hij zal dus gedacht hebben
dat dat mijn oplossing was. Martins oplossing (er staat dan een zwarte loper op h8) : 1.g8D+ Ke7 (niet Kf6 2.D:h8+ Ke6 3.Dc8+ Ke5 4.Tg5+
enz. en wit wint) 2.Tg7+ L:g7 3.D:g7 Kd8 4.L:a3 T:a3 (a1D+ 5.D:a1 T:a3 helpt ook niet) Df8+ en remise. (!!?) Die variant is in aanleg juist,
maar klopt zo ook niet, maar waarschijnlijk was-ie even te haastig door Martin ge-
noteerd; het moet dan zijn, denk ik: g8D,Ke7,Lf8+ (die zet was-ie even vergeten te noteren) Kd7,Tg7+,L:g7, D:g7,Kd8,L:a3,T:a3 Df8+. Bedankt Martin!

openingsvallen

Openingsfouten Peter Meijboom

Beginnende schakers zijn wel eens het slachtoffer van hun argeloosheid
en/of onervarenheid in de opening, waardoor ze in een vroeg stadium
verliezen, maar de meesten ontgroeien toch al snel de fase waarin ze ten
onder gaan in het herdersmat (veel voorkomend in de praktijk) of bv. het
Zeekadettenmat (waarschijnlijk minder vaak voorkomend). Het narren-
mat of gekkenmat is waarschijnlijk alleen een theoretisch geval, ik heb
nooit meegemaakt of gelezen dat dat ooit voorgekomen is, maar je weet
het maar nooit.

Ook zal waarschijnljik in de praktijk van de beginner een zettenreeks als
1. e4 e5 2.Pf3 Pf6 3.P:e5 P:e4(?) wel eens voorkomen; ik zet het vraag-
teken na 3. ..... P:e4 tussen haakjes, omdat die zet nog niet tot een echte
ramp hoeft te leiden, na 4. De2 De7; maar de zet 3. ..... P:e4 leidt veelal
tot het vervolg 4.De2 Pf6?? en na 5.Pc6+ is het dan al over.
(of de beginnende schakers gaan vrolijk verder tot er iemand (!) mat
staat!? In een extreem geval hoeft dat hier nog niet eens de zwartspeler te worden (!)).

Nu is het echter niet zo dat het maken van openingsfouten of trappen
in openingsvallen is voorbehouden aan de categorie beginners. Ik ben in het
bezit van een aantal boeken waarin op vaak verbluffende wijze blijkt dat sterke spelers en zelfs meesters en grootmeesters falen
in de opening en soms in al bekende openingsvallen.
Nu moet ik toegeven, dat ik zelf soms, vooral bij vluggertjes of rapid
wel eens geneigd ben een valletje op te zetten. Toegeven zou duiden op
een zekere gène daarover, maar die heb ik dan in het geheel niet, zetten zijn zetten, en een zet kan nooit onsportief zijn. (Onsportiviteit speelt
zich meestal af rondom, maar niet op het schaakbord).
Ik heb er menig punt mee binnengehaald, en ik vind dat OK.
De term toegeven is een soort concessie aan de opvatting van sommige
schakers dat valletjes eigenlijk not done zijn, maar daar ben ik het dus in
het geheel niet mee eens. Dus zal ik die term in dit verband nooit meer
gebruiken! Als een schaker in een openingsval "trapt", is dat geheel zijn
eigen verantwoordelijkheid, en zijn eigen fout, de "schuld" dan naar zijn
tegenstander schuiven is eigenlijk lachwekkend.
Ik heb zulke reacties zelf meegemaakt: bv. in een toernooi in Baden-Baden, lang geleden, toen aan een bord schuin voor mij iemand duidelijk een
openingsval opzette, die ik kende. Zijn tegenstander trapte er vrolijk in,
en werd toen heel pissig. Hij wist de schade beperkt te houden, maar kon
het niet nalaten, een zet of tien verder, na een zet van zijn tegenstander de
opmerking te plaatsen: Schon wieder eine Eröffnungsfalle??!!!
Die spelers zijn toen na de partij (het werd remise) niet on speaking terms uiteengegaan, maar dat lag aan het "slachtoffer", zijn tegenstander
deed het met een schouderophalen af. En terecht. Want als je op een zet
van je tegenstander niet het juiste antwoord vindt, dan heb je niet je
tegenstander, maar jezelf uit te schelden.

Het is nu niet mijn bedoeling reeksen van openingsvallen te tonen, maar
ik volsta hier met één voorbeeld van een kruising tussen een openingsval en een openingsfout,
die echter tot openingsval gemaakt kan worden, daar het een logische
zettenreeks betreft.

Ik trof het voorbeeld aan in het boekje van S. Landau: Hoe men niet
moet schaken (A'dam 1938) op blz.28:
(citaat):
"Na de zetten 1. e2-e4 e7-e5, 2. Pg1-f3 Pb8-c6, 3. d2-d4 e5xd4, 4. Lf1-c4
Lf8-c5, 5.Pf3-g5 Pg8-h6, 6. Dd1-h5 ontstaat de navolgende overbekende stelling. (zie DIAGRAM) De pion op f7, die nu driemaal aangevallen is, behoeft een nieuwe dekking. Het lijkt, dat deze verkregen kan worden door den zet 6. .... Pc6-e5, waardoor het paard niet alleen het bedreigde
punt verdedigt, maar tevens den looper op c4 aanvalt. Indien zwart echter
dezen zet uitvoert, begaat hij een fout: hij is in een bekende val geloopen.

Wit vervolgt na 6. .... Pc6-e5 met 7. Pg5-e6! d7xe6, 8. Dh5xe5 en wit wint een stuk, daar zoowel de looper op c5, als pion g7 aangevallen worden. Er dreigt bovendien 8. Lc1xh6 en zwart kan niet terugslaan, daar
de toren op h8 verloren zou gaan."

herdersmat

(het volgende lullige schaakgedicht is in jamben uitgevoerd) Peter Meijboom

Herdersmat

Ik doe e2-e4
En geef me nog een bier
Hij doet e7-e5
Die zet staat buiten kijf
Ik doe g1-f3:
Pionwinst in't verschiê!
Hij doet b8-c6
En grijpt al naar de fles
Ik doe f1-c4
En geef me nog een bier
Hij doet f8-c5
Met drank al in z'n lijf
Ik doe d1-h5
Met dat grote witte wijf
Hij doet g8-f6
Maar grijpt gelijk naar de fles -
Wat doet hem dan toch beven?
Een dame op f7!

com-put-er

schaakwedstrijd mens - computer:

als de mens verliest, kan de mens in de put zitten
als de computer verliest, zit de put in de computer

Peter Meijboom

mooie eindspelen (4)

diadram 4

een op het oog glad verloren stelling voor wit. Toch
forceert hij remise. (Deze stelling is wellicht minder bekend.) Moet toch niet al te moeilijk zijn. Wit houdt remise in diagram 4.
-----------------------------------------------------------------------------------
Diagram 4 : wit Kg4, Tf3, pion f2, zwart : Kd4, Lh2, pion g2.


Diagram 4. A.A.Troitzky, vóór 1900 - Wie vermoedt dat het hier
om pat zal gaan? 1.Tg3!!, L:g3; 2.Kf3!, g1D of T pat! Na 2.....g1P+
verovert wit één der zwarte stukken, en 2......g1L heeft zwart twee
lopers van dezelfde kleur en kan niet winnen.

mooie eindspelen (3)

diagram 3

De volgende eindspelstudie is er een die ik al jaren ken, en heel aardig
om kennissen te tonen. Winst voor wit lijkt onwaarschijnlijk, zeker
na de (voor de hand liggende) aanvangszetten 1. Lh6+ Kg8 2. g7 Kf7 en de positie van de zwarte koning lijkt onaantastbaar, gezien
het dreigende pat zodra de witte koning te dichtbij mocht komen.
-----------------------------------------------------------------------------------
Diagram 3 : wit: Kd5, Le3, pion g6, zwart: Kf8, pionnen e7 en h7.
-----------------------------------------------------------------------------------
Toch kan wit fraai winnen. Hoe? Zie diagram 3.

Diagram 3. A.A.Troitzky, 1895 - 1.Lh6+, Kg8; 2.g7, Kf7; Hoe
nu verder? Werkelijk fraai: 3.g8D!!, K:g8; 4.Ke6, Kh8; 5.Kf7,
e5; 6.Lg7 mat!
Alternatieven zijn nog: 2.......e6+; 3.Kd6!, Kf7 4.Ke5, Kg8; 5.Kf6
en wint, en: 2.......e5; 3.Ke6, e4; 4. Kf6 wint.

volgorde EN OPLOSSINGEN STUDIES

Op onverklaarbare wijze zijn eindspelen(1) en (2) in volgorde verwisseld. Dat te herstellen vergt enige kennis van java- en html-taal, zo las ik in "help", maar daar waag ik me niet aan............
en nu staat deze opeens bovenaan!??
nou ja het hoeft ook geen probleem te worden, omdat de stukjes in het algemeen vrij onafhankelijk van elkaar zijn.
laatste toevoeging:
ik kan er qua volgorde geen touw meer aan vzstknopen. het jo-jo't heen en weer. nou ja, niet echt een probleem toch?

Oplossing onder. ik plaats de oplossing in kleine lettertjes eronder, omdat er problemen zijn met de volgorde van de stukjes hier; eventueel zou de oplossing verschijnen voor het probleem, daarom de oplossing binnen het stukje zelf.als u het niet lezen kunt: selecteer de oplossing, plak die in Word, en vergroot de tekst.ik zie dit even als enige mogelijkheid

een aardige schaker

Peter Meijboom

Mijn klok loopt. Ik wacht nu tien minuten op mijn tegenstander.
Buiten hoor ik groot kabaal. Na enige tijd komt mij ter ore dat

mijn tegenstander van zijn fiets gevallen is. Ik zet mijn klok stil

en ga kijken. "Niets aan de hand, ik bleef even hangen!" roept hij.
Toegeschoten omstanders zetten zijn fiets weg. Alleen de voorlamp is
kapot. Intussen heeft de man aan het bord plaatsgenomen, maar ver-
geten zijn regenpak uit te trekken. Met een zware natte mouw doet hij
e4, en veegt daarbij vier pionnen en drie stukken om. "J'adoube!"
roept hij en zet alles weer terug. Alleen pion e4 ligt nu omgevallen op

veld e3, maar dat ziet-ie niet meer, want hij is al op weg naar de garderobe
om zijn regenpak op te hangen. Teruggerend gaat-ie zitten en hijgt
nog wat na, ik heb inmiddels de pion weer op e4 gezet, en e5 ge-
antwoord. "Verdorie, wat een haast!" zegt hij, "door dat rotweer ben
ik te laat, maar mijn bril was kapot en toen ik van huis vertrok, was de
achterband leeg. Toen moest ik de fietspomp van de buurman lenen,
maar die was niet thuis, en toen ben ik maar zijn schuurtje ingegaan,
maar daar was het zo donker, en toen heb ik op een hark getrapt en nu
is dus mijn bril kapot, maar nu gaan we schaken!" Ik glimlach beleefd
en na zijn 2.Pf3 doe ik Pc6. Na een tijdje aandachtig turen naar de
stelling slaat hij tot mijn verbijstering op e5. Het kost me niet veel
bedenktijd om zijn paard van het bord te nemen. Daar schrikt hij zicht-
baar van en heft de armen ten hemel. "Dat geef ik op!" roept hij lakoniek
en glimlacht er toch bij. "Ja, dat komt ervan", zegt hij, "m'n bril is stuk
en nou zag ik niet dat e5 verdedigd stond!" Ik weet niet goed hoe ik daar-
op moet reageren en maak maar een babbeltje met hem. Hij blijkt
professor in de filosofie te zijn, wat me niet verbaast. Nou weet ik zelf
toevallig ook een beetje over filosofen, dus ik begin over Schopenhauers
Die Welt als Wille und Vorstellung en zeg dat de grondgedachte

(hoewel wat pessimistisch van aard) van dat werk me wel aanspreekt.

"Allemaal onzin!" roept hij, "er is maar één filosoof en dat is Kant natuurlijk!

Ah, Kant, denk ik, en begin meteen over das Ding an sich, en maak een

voorzichtige vergelijking met de ideeënleer van Plato, wijs hem op

eventuele overeenkomsten. Maar dat interesseert hem niet,

hij praat slechts over het privéleven van Kant en met name over diens

culinaire voorkeuren. Zo verwatert het gesprek enigszins, maar ik

begin nog even over Sein und Zeit van Heidegger, de ultieme filosoof

volgens vele vakbroeders. "Ja, Sein und Zeit", zegt hij,
"Daarvan zijn vele interpretaties mogelijk. Bijvoorbeeld deze" (en hij kijkt
op z'n horloge), "wij zijn hier, en het is tijd om naar huis te gaan."
"Weet u", fluistert hij mij in het oor als ik ook aanstalten maak om op te
stappen, "de enige Dinge an sich zijn voor mij de schaakstukken, hoe
die zijn en wat ze eigenlijk zijn, daar komen wij niet achter.

We kunnen ze slechts waarnemen." Daar weet ik zo direkt niks op te

zeggen, maar als ik een uur later in mijn bed lig, heb ik het antwoord:

"behalve als je bril stuk is."

(dit stukje verscheen eerder in het "Palladium",

het clubblad van het Deventer Schaakgenootschap)

mooie eindspelen (1)

Menigeen zullen volgende eindspelen wellicht enigszins
bekend voorkomen. Ze hebben een zekere reputatie, en dat is niet toevallig. Met een minimum aan materiaal een mooi eindspel te construeren, dat is voor de liefhebbers das Höchste der Gefühle op schaakgebied. De volgende eindspelen ken ik al jaren uit m'n hoofd, en heb ze vele malen aan schaakvrienden voorgelegd. En het is merkwaardig: als je dan zegt: "Dit is een mooie studie", dan haken sommigen al af; maar als je zegt: "Kijk eens naar deze interessante stelling, hoe zou jij dat doen?" dan is men plotseling vaak enthousiast.
(Dit advies volgde ik van A.J.Roycroft, uit zijn beroemde boek
Test Tube Chess, een fantastisch standaardwerk op eindspelge-
bied.)


diagram 1

Gewoonlijk stelt pion f2 in dergelijke stellingen de remise veilig
(sommige oppervlakkige geesten zeggen dat dat altijd zo is),
maar hier dus niet. Wit speelt en wint (diagram 1).
Oplossing hieronder. Niet direct kijken dus!!





Diagram 1. G. Greco 1612. - 1.Kf4, f1D; 2. Kg3 wint. (Of 1.....Kh1;
2. De2, Kg1; 3.Kg3, maar niet 2.Kg3?, f1P+, en niet 2. D:f2? pat.)











.)

mooie eindspelen (2)

De volgende is een hele fijne studie met met verrassende pointes.
-----------------------------------------------------------------------------------
Diagram 2 : wit: Kh8, Ta2, zwart: Kg1, pionnen g7 en h5.
-----------------------------------------------------------------------------------
De schoonheid van de studie zit 'm o.a. in de zo op het oog onwaar-
schijnlijk aandoende sleutelzet. Wit speelt en wint (diagram 2).
Oplossing onder. ik plaats de oplossing in kleine lettertjes eronder, omdat er problemen zijn met de volgorde van de stukjes hier; eventueel zou de oplossing verschijnen voor het probleem, daarom de oplossing binnen het stukje zelf.
als u het niet lezen kunt: selecteer de oplossing, plak die in Word, en vergroot de tekst.
ik zie dit even als enige mogelijkheid.


diagram 2


Diagram 2. J. Moravec 1913. - Hoofdvariant 1.Kh7!!, h4 ; 2.Kg6,
h3; 3.Kg5, h2; 4.Kg4, h1D; 5.Kg3 en nu is duidelijk waarom wit
op de eerste zet niet op g7 geslagen heeft....Pion g7 voorkomt dat
zwart dmv de zet .....Dh8 veld a1 zou bestrijken en in dat geval zou winnen!
Nevenvariant: zwart kan ook doen (na 1.Kh7) g7-g5. Oók interes-
sant. 2. Kg6, g4; 3.Kg5!, g3; 4.Kh4!, g2; 5.Kh3, Kh1; 6.T:g2, en
dankzij het feit dat wit op de derde zet de andere pion niet heeft
genomen, is het nu geen pat.
In de hoofdvariant had zwart nog kunnen proberen 4........, h1P;
maar na 5.Kf3, g5; 6.Td2, g4+; 7.K:g4, Pf2+; 8.Kf3, Ph1; 9.Ta2
wint wit dus ook.-----------------------------------------------------------------------------